CẨN TRỌNG VỚI BIỂU HIỆN DỊ ỨNG THỰC PHẨM

Bệnh nhân hỏi: “Tối qua em ăn hải sản ở ngoài hàng. Sau đó khoảng 30 phút thì thấy người bắt đầu ngứa, nổi mẩn đỏ khắp tay và cổ, hơi khó chịu trong người. Em lo quá không biết có phải dị ứng thực phẩm không…” – Chị Hương G*** (29 tuổi, Hà Nội)

Cẩn trọng với nguy cơ dị ứng thực phẩm?

Bác sĩ chuyên khoa giải đáp: “Với những triệu chứng bạn mô tả, khả năng cao đây là phản ứng dị ứng thực phẩm. Tuy nhiên, để khẳng định chính xác, cần phân biệt với một số vấn đề tiêu hoá có biểu hiện tương tự.”

Dị ứng thực phẩm là gì?

Dị ứng thực phẩm là phản ứng quá mức của hệ miễn dịch khi cơ thể “nhầm lẫn” một thành phần trong thức ăn (thường là protein) là chất có hại.

Khi đó, cơ thể kích hoạt cơ chế phòng vệ quá mức, giải phóng hàng loạt chất trung gian, đặc biệt là histamine. Người ăn sẽ có triệu chứng ngứa, đỏ da, nổi mề đay, sưng phù, tụt huyết áp, thậm chí là khó thở.

Phân biệt với các phản ứng khác

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa dị ứng và các vấn đề tiêu hóa thông thường:

Dị ứng thực phẩm:

• Thường xảy ra nhanh (vài phút đến vài giờ sau ăn).
• Liên quan đến hệ miễn dịch
• Có thể gây phản ứng toàn thân

Không dung nạp thực phẩm:

• Không liên quan đến miễn dịch
• Thường gây đầy bụng, tiêu chảy
• Ít khi gây nổi mề đay hay sưng phù

Ngộ độc thực phẩm:

• Thường do vi khuẩn hoặc độc tố trong thức ăn gây ra, không liên quan trực tiếp đến miễn dịch
• Thường gây đau bụng, nôn, tiêu chảy dữ dội
• Mức độ ảnh hưởng rộng, có thể nhiều người cùng bị sau khi ăn

Dấu hiệu nhận biết dị ứng thực phẩm

• Nổi mề đay, phát ban đ từng vùng hoặc toàn thân. Đôi khi có cảm giác châm chích, nóng rát
• Phù nề: sưng môi, lưỡi, mí mắt, mặt. Cảm giác dày lưỡi có thể kèm theo khó nói, nuốt vướng.
• Buồn nôn, nôn, đau quặn bụng, tiêu chảy xảy ra nhanh sau khi ăn 1 loại thực phẩm.
• Khó thở, thở khò khè, ho liên tục. Đặc biệt nghẹn cổ họng, bó chặt vùng cổ, khó nói
• Chóng mặt, choáng váng, mệt lả
• Tụt huyết áp, cảm giác sắp ngất
• Sốc phản vệ là biến chứng nghiêm trọng nhất có thể đe doạ tính mạng. Biểu hiện điển hình là khó thở dữ dội, thở gấp. Tím tái môi, đầu chi, huyết áo tụt mạnh gây choáng, ngất. Tim đập nhanh nhưng yếu, cần cấp cứu ngay lập tức.

Hướng dẫn xử trí khi bị dị ứng thực phẩm

Khi nghi ngờ dị ứng

Ngay khi xuất hiện dấu hiệu ngứa, nổi mề đay, khó chịu sau ăn, cần xử trí ngay từ những phút đầu tiên:

• Ngưng ngay thực phẩm nghi gây dị ứng, không thử “ăn thêm xem có sao không”
• Nếu đang ăn nhiều món, hãy ghi nhớ hoặc ghi lại những gì đã ăn trong vòng 1 – 2 giờ trước đó

Đây là bước quan trọng nhất để ngăn phản ứng tiến triển nặng hơn

Theo dõi sát triệu chứng trong 2 – 4 giờ đầu

Khoảng thời gian này là “cửa sổ nguy hiểm” vì triệu chứng có thể tăng nhanh hoặc lan rộng. Một số trường hợp có thể chuyển từ nhẹ đến nặng chỉ trong thời gian ngắn.

Cần thận trọng theo dõi một số thay đổi sau:

• Mức độ ngứa, mề đay có lan rộng không?
• Có xuất hiện triệu chứng sưng môi, mí mắt, lưỡi không?
• Có dấu hiệu khó thở, tức ngực, chóng mặt không?

Sử dụng thuốc chống dị ứng

Nếu trước đó đã được chẩn đoán và kê thuốc chống dị ứng, bạn có thể dùng thuốc chống dị ứng. Tuy nhiên:

• Chỉ dùng khi đã từng được bác sĩ kê đơn hoặc hướng dẫn
• Không tự ý dùng liều cao hoặc kết hợp nhiều loại thuốc

Lưu ý quan trọng: Thuốc chỉ giúp giảm triệu chứng dị ứng, không ngăn được nguy cơ sốc phản vệ nếu xảy ra.

Khi nào cần đi khám hoặc cấp cứu?

Bạn NÊN đi khám sớm khi:

• Triệu chứng lặp lại nhiều lần sau ăn
• Không xác định được thực phẩm gây dị ứng
• Dị ứng xảy ra dù mức độ nhẹ nhưng tái diễn nhiều lần
• Có tiền sử dị ứng (hen, viêm mũi dị ứng, dị ứng thuốc…)

Mục tiêu đi khám là xác định chính xác dị nguyên gây dị ứng. Qua đó được bác sĩ tư vấn kế hoạch phòng tránh lâu dài, hạn chế nguy cơ phản ứng nặng về sau.

Đặc biệt, cần đi cấp cứu ngay nếu có biểu hiện SỐC PHẢN VỆ sau:

• Khó thở, thở rít, cảm giác nghẹn cổ họng
• Sưng nhanh vùng môi, lưỡi, họng
• Chóng mặt, choáng váng, cảm giác sắp ngất
• Tim đập nhanh, yếu, tụt huyết áp

Nguyên tắc: Không chờ đợi triệu chứng tự hết. Gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức

Cách phòng tránh dị ứng thực phẩm

Hiện vẫn chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn tình trạng dị ứng thực phẩm. Vì vậy, phòng tránh chính là yếu tó then chốt nhất:

• Tránh tuyệt đối thực phẩm đã từng gây dị ứng, ngay cả khi có biểu hiện nhẹ. Bởi lần sau có thể phản ứng nặng hơn và nhanh hơn.
• Đọc kỹ thành phần trong thực phẩm đóng gói, đồ ăn chế biến sẵn… Cần chú ý tới các thành phần ẩn như sốt có chứa đậu phộng, hải sản xay…
• Thận trọng với nhóm thực phẩm dễ gây dị ứng như hải sản (tôm, cua, cá biển…), đậu phộng, các loại hạt, trứng, sữa và chế phẩm từ sữa,…
• Cân nhắc test dị ứng khi cần thiết. Gợi ý nên thực hiện tại cơ sở chuyên khoa để xác định chính xác dị nguyên gây phản ứng.

Hy vọng nội dung bài viết đã giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về tình trạng dị ứng thực phẩm. Nếu còn băn khoăn nào khác, vui lòng liên hệ 0969 668 152 để được hỗ trợ miễn phí.